نقش و کارکردهای سیاسی حج در عصر عباسی

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، واحد یادگار امام(ره)شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استادیار تاریخ، واحد یادگار امام(ره)شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.(نویسنده مسئول)a.khalatbari@yahoo.com

3 استادتمام تاریخ، واحد یادگار امام(ره)شهرری،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

حج از نخستین فرائض الهی است که قدمتی به درازای آفرینش دارد. از زمان شکل‌گیری جوامع مسلمان نیز، این فریضه، در مقام یکی از ارکان دین اسلام، حضور دائمی در حیات این جوامع داشته و در مواقعی، توانسته هدایتگر مسائل مختلف آنها باشد.؛ از طرفی نیز، خود این فریضه در سراسر تاریخ اسلام متقابلاً از اوضاع مختلف حاکم بر جوامع اسلامی، متأثر می‌باشد. یکی از این دوره‌های تاریخی که از حیث کمّ و کیف حضور حج، شایسته‌ی واکاوی به‌نظر می‌رسید، عصر عباسیان از 656- 132 ق بود که از جهات گوناگون از جمله به‌جهت بازه‌ی زمانی طولانی این عصر، مطالعه‌ی آن می‌توانست حاوی اطلاعات قابل توجهی در خصوص نقش و کارکردهای سیاسی این فریضه در بخشی از تاریخ اسلام باشد. بر این اساس مقاله حاضر به روش تبیینی، تحلیلی و تاریخی، به بررسی نقش‌ها و رسالت‌های مورد اشاره‌ی حج، در عصر عباسی پرداخته است.
یافته‌های تحقیق نشان داد که این فریضه با فراز و فرودهایی در عرصه‌های مختلف سیاسی دوران عباسی، حضور داشته و مورد توجه اقشار مختلف آن عصر بوده است. از طرفی نیز یافته‌ها حاکی از وجود تحولات مختلف سرنوشت این فریضه در سراسر دوران عباسی می‌باشد؛ نتیجه‌ی دیگر پژوهش از تأثیر و تأثر متقابل بین حج و سیاست و مؤلفه‌های آن در عصر مورد مطالعه داشته است.

کلیدواژه‌ها